MỘT SỐ TRUYỆN NGẮN LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH, BẠN BÈ

Mắt sáng ngời, cha tôi ôm thằng cu Tuấn, thằng cu Bi, một đứa cháu nội, một đứa cháu ngoại vào lòng, vừa hôn, vừa nựng chúng trong niềm hạnh phúc khôn tả. Nước mắt tôi lưng tròng.

Tôi thương cha. Cả một đời vượt qua bao nhiêu đớn đau, bệnh tật và khốn khó của đời sống vật chất mà không ít người trong hoàn cảnh tương tự đã nản chí, nản lòng, buông xuôi, mặc cho số phận đến đâu thì đến, nhưng với cha tôi thì không vậy.

Cha mẹ tôi sinh hạ được hai người con, một trai, một gái. Nếu như không gặp những bất trắc trong cuộc đời thì gia đình tôi cũng khấm khá như bao gia đình khác. Cha tôi sinh ra và lớn lên ở một vùng quê hẻo lánh. Con nhà nghèo, nhưng cha tôi rất chịu khó học hành và học rất giỏi. Nhà quê ngày ấy không có điện như bây giờ, chỉ với ngọn đèn dầu hỏa ấy thế mà cha tôi được đi thi học sinh giỏi ở huyện, ở tỉnh. Sau này cha được vào đại học, rồi tốt nghiệp ra trường được phân công về công tác ở một nhà máy lớn.

Cha gặp mẹ qua một mối tình lãng mạn. Mẹ đến thực tập ở nhà máy, hai người quen nhau và sau này họ thành vợ thành chồng. Hai anh em tôi ra đời trong tình yêu vô bờ bến của cha của mẹ. Ðất nước vẫn còn giặc, cha lên đường nhập ngũ, hai năm vào chiến trường cha tôi bị thương. Vết thương quái ác làm cột sống của cha vẹo đi, chân teo dần, cha thành người bán thân bất toại... Cha ra bắc an dưỡng được hơn hai tháng thì mẹ xin cho cha về nhà để được trực tiếp nuôi dưỡng. Mẹ đi khắp mọi nơi tìm thầy, nơi nào họ mách có thuốc hay, thầy giỏi là mẹ lên đường, chẳng kể ngày hay đêm, hết đắp lại uống, đủ kiểu. Ba năm sau cha tôi như người từ cõi chết trở về. Cha túc tắc tập đi, tập tự tắm lấy, tự vệ sinh lấy... Sức khỏe của cha dần dần hồi phục. Mẹ mừng lắm, như trẻ lại mấy tuổi. Lúc đó chúng tôi đã vào học cấp ba, đời sống lại càng khó khăn hơn. Nhưng thật không may cho cha con tôi, mẹ tôi ngã bệnh, bà mất trong sự đớn đau vô hạn của cha con tôi. Cha nuốt nước mắt vào lòng, không khóc. Hằng đêm cha ngồi lặng lẽ như kẻ vô hồn trước di ảnh của mẹ. Nỗi đau cứ trải dài, thâu đêm suốt sáng...

Hai anh em tôi vẫn hằng ngày cắp sách tới trường. Ngoài suất lương thương binh của cha, lúc rảnh anh trai tôi đi bán bánh mì, tôi đi bán ngô nướng. Một hôm cha bảo:

- Thu này! Cha muốn xuống xóm Ðán trông coi nhà cho bác Phú, bác ấy vào nam với mấy cậu con, chẳng biết đến bao giờ mới về. Nhà ta cho thuê, còn ở Ðán cha con ta trồng rau, nuôi con gà con lợn để có thêm thu nhập, lấy tiền cho con ăn học.

- Nhưng cha thì bệnh tình như vậy, ai làm hả cha?

- Cha sẽ làm, làm túc tắc con ạ!

Tôi đồng ý để chiều lòng cha. Ở nơi rộng rãi, cha bắt đầu trồng rau, nuôi thêm mấy con gà, rồi cha nuôi thêm đôi lợn. Nhìn cha đi lại khó khăn, lúc cúc chăm gà, chăm rau... trong lòng tôi dấy lên một nỗi niềm thương cha vô hạn. Nhưng thật trớ trêu, tai họa lại ập đến với cha tôi. Chỉ vì thấy cây trứng gà rậm rạp che khuất mất vườn trồng rau, cha bắc ghế trèo lên để phạt bớt mấy cành, nhưng chiếc ghế bị nghiêng, cha ngã nhào xuống đất, vết thương cũ lại tái phát. Cha phải nằm viện liền mấy tháng trời bệnh tình mới đỡ. Về nhà cha lại trồng rau, nuôi lợn, nuôi gà kiếm thêm đồng ra đồng vào.

Năm tôi thi đỗ vào Trường đại học Ngoại ngữ ở Hà Nội, cha cầm sổ đỏ đi thế chấp ngân hàng để lấy tiền cho tôi ăn học. Ðược gần một năm, không an tâm ngồi rỗi, cha lên tàu xuôi Hà Nội. Mấy ngày đầu cha cứ bước một, bước một đi quanh quẩn xem xét nơi này, chỗ kia, chung quanh nơi hai cha con ở trọ. Một thời gian sau ông làm quen được với một ông bạn già cùng tuổi, hai ông rủ nhau trông xe đạp, xe máy ở khu tập thể. Ông bạn của cha khỏe hơn thì nhận xe vào bãi rồi dắt xe ra trả, cha yếu hơn thì ghi phiếu nhận tiền, cứ như thế, ngày nắng cũng như ngày mưa, cha đã trụ lại đất Hà Nội gần 5 năm trời với tôi. Khi tôi học xong, xin việc làm ở Hà Nội ông mới lại quay trở về Thái Nguyên trông coi nhà cửa. Anh trai tôi cũng đã ra trường, có việc làm, tuy đồng lương ít ỏi nhưng gia đình cũng bắt đầu không phải đi vay mượn nữa. Ðời sống của cha con dần dần cũng đủ ăn đủ tiêu. Lúc này cha tôi thường giục tôi:

- Con lấy chồng đi để cha nhìn thấy cháu ngoại trước khi nhắm mắt!

Tôi vừa cười vừa nói với cha:

- Cha còn lâu mới chết, con còn đi học thêm nữa cha ạ!

- Con thương cha thì con lấy chồng sớm cho cha yên lòng.

Tuy cự nự như vậy, nhưng thương cha, tôi quyết định lấy chồng. Ðám cưới của tôi giản dị nhưng vui. Cha là người vui nhất, ông chống gậy đi đi lại lại, khuôn mặt sáng bừng lên một niềm kiêu hãnh và hạnh phúc.

Tôi lấy chồng tròn năm thì anh trai tôi cũng xây dựng gia đình. Chị dâu tôi là một người phụ nữ đẹp người, tốt nết, khi chị đang yêu anh, không ít người gièm pha, bóng gió:

- Mày lấy nó là để hầu bố nó phải không?

Rồi thì:

- Gia cảnh nhà nó buồn đến chết, sáng nhìn thấy người què, chiều nhìn thấy người què...

Nhưng chị dâu tôi thật sự yêu anh tôi. Anh chị làm đám cưới sau hai năm yêu nhau, rồi chị sinh cho cha tôi một đứa cháu trai đẹp như một thiên thần.

Tuy ở Hà Nội, nhưng tháng nào tôi cũng bắt chồng tôi đưa hai mẹ con về thăm cha. Mỗi lần về thăm cha thường bảo:

- Nhà mình tuy nghèo nhưng cũng đã yên ổn, các con có công ăn việc làm, các cháu ngoan, cha lấy làm hạnh phúc và mãn nguyện lắm rồi. Bây giờ mẹ con có gọi cha đi, cha cũng vui lòng!

Tôi nói với cha:

- Chúng con được như ngày hôm nay là nhờ vào tình thương của cha, nói dại cha mà mất sớm thì chúng con chắc chẳng nên người! Cha phải sống mà nhìn các cháu của cha trưởng thành chứ!

Cha rơm rớm nước mắt, lặng lẽ nhìn về nơi xa xôi.

Cha vẫn vậy, vẫn chiếc gậy trúc nhấc một nhấc một, cười đùa với hai đứa cháu nội ngoại mỗi ngày. Tôi thường ngồi ngắm cha, trong lòng dạt dào tình cha con.

(Nguyễn Anh Đào)

II. Chủ đề Bạn bè

Tình bạn, đó là thứ tình cảm xuất hiện khi bạn kết thân với một ai đó, hoặc đơn thuần là chỉ chơi đùa cùng với họ… Vậy xét ra tình bạn là tình cảm thiêng liêng đáng quý, đem lại niềm vui và hạnh phúc cho mỗi chúng ta. Tôi có một người bạn, những kí ức của tôi về cậu ấy thật đa dạng và muôn vẻ: vui có, buồn có, hạnh phúc và sẻ chia, đều có… Nhưng giữa tôi và cậu ấy- Nam, có một thứ mà đến tận giờ phút này tôi vẫn hoài nghi liệu có nên cho rằng giữa chúng tôi có một tình bạn thực sự hay không?

Chỉ nhắc đến tên thôi là tôi đã hình dung ra một cách rõ nét về cậu ta. Nam đã từng là một cậu bé gầy gò, da ngăm đen, hơi ngả màu nắng gió. Nói một cách vần vè thì dáng người đã nhỏ con, lại hay lon ton, chạy nhảy trông chẳng khác gì một chú khỉ con- năng nổ, hoạt bát. Tôi nhớ nhất là đôi mắt của cậu ấy, thật to, tròn và rất sáng, toát lên một vẻ vô cùng thông minh. Đặc biệt là mỗi khi nhìn vào đôi mắt ấy, tôi lại muốn làm thân với Nam ngay mặc dù hai đứa vừa xích mích ẩu đả ngay trước đó.

Đó cũng là tất cả những gì in sâu trong trí óc tôi khi muốn gợi lại những hình ảnh đẹp đẽ và trong trẻo thời tiểu học khi tôi và Nam từng là một cặp bài trùng- những hình ảnh mà tôi quý giá vô ngần. Cũng có thể là vì chúng tôi không còn được học chung với nhau nữa kể từ khi chuyển lên trung học cơ sở. Tuy học cùng lớp nhưng thực ra nhà tôi và nhà Nam đều xa trường và cách xa nhau hàng chục cây số. Lên cấp 2, chúng tôi đều chọn những ngôi trường gần nhà và bặt tin nhau từ đó. Quá khứ đã khép lại bao giờ cũng được phủ lên một màn sương tuyệt đẹp của sự tiếc nuối, đó là quy luật!

Khi chuyển lên cấp học trung học phổ thông, bố mẹ đã tạo điều kiện cho tôi chuyển từ trường làng ra thủ đô để tìm môi trường học tập tốt nhất cho mình. Và thật bất ngờ! Ở ngôi trường xa lạ này, tôi đã gặp lại Nam sau 4 năm trời xa cách. Chắc chắn tôi không hề nhầm! Trần Đức Nam- cái tên rõ rành rành trên tờ danh sách lớp thế này cơ mà! Lại cộng thêm cột ngày sinh 17/11/1997 làm tôi càng thêm hào hứng và hồi hộp khi chuẩn bị gặp lại bạn cũ của mình. Quả đúng là Nam rồi, tôi mới chỉ chạy đến cửa lớp thôi đã nhìn thấy cậu ta: cái dáng vẫn gầy gầy xương xương như ngày nào, vẫn là cái màu da ấy- màu da như bị sương nắng phủ lên, ngăm ngăm đen. Cậu ấy đang nói chuyện với người bên cạnh, quàng vai bá cổ nhau thân thiết, chẳng ra dáng một học sinh lớp 10 bỡ ngỡ và rụt rè tẹo nào. Chợt trong đầu tôi lại thoáng ngờ ngợ, liệu người kia có đúng là thằng Nam bạn mình không? Hình dáng thì đúng rồi, nhưng phong thái thì hình như không phải???

Nhưng khi cậu ta quay mặt sang thì tôi không còn phải băn khoăn nữa. Đôi mắt sáng thông minh kia không thể lẫn với bất cứ ai trên trái đất này được! Tôi đánh liều gọi to:

- Ê, cậu là Đức Nam phải không?

Cậu ta quay lại, vẻ ngạc nhiên:

-  Ừ, sao ông biết tên tôi?

- Tôi… tao là Thắng, học ở trường tiểu học Bình An, lớp 1A ấy!

Nam hơi nhăn mặt, gãi đầu, rồi bảo:

- À… à… Tôi quên rồi!

Nghe xong câu ấy, trong tôi dâng lên một cảm xúc thật khó tả, vừa đỏ chín cả người vì ngượng, lại có một chút gì đó hụt hẫng, và điều khiến đầu óc tôi trống rỗng nhất chính là: Nam không nhớ tôi- thằng bạn thân nhất thời thơ ấu- là ai. Bực tức hơn là thái độ của cậu ta khi ấy, trả lời tôi xong Nam thản nhiên quay phắt sang đám bạn mới cười ngả ngớn. Cũng là giọng cười ấy nhưng sao giờ đây nghe ồm ồm và xa lạ quá. Nam đây sao? Người anh em kề vai sát cánh suốt 5 năm tiểu học của tôi đây sao?

Tôi phải tìm một chỗ bàn trống để ngồi phịch xuống, để tránh đi những ánh mắt đang săm soi vào bộ mặt đỏ bừng vì xấu hổ của tôi. Lúc này ngồi yên một chỗ, để tâm trí lắng xuống, và quan sát người bạn cũ của mình, tôi đau lòng nhận ra rằng: cậu ta đúng là Nam rồi, nhưng chẳng phải là cậu bé Nam đáng yêu của ngày xưa nữa. Mái tóc của Nam giờ cắt tỉa theo kiểu dân chơi đua đòi, phía trước dựng ngược lên còn hai bên thì cạo trọc, nhìn chẳng khác nào tên du côn du đãng. Nam chỉ khoác chiếc áo học sinh thôi, còn bên dưới là chiếc quần jean bó sát có tỉa rách vài đường mô-đen làm tôi vô cùng nóng mắt. Khó chịu nhất là ngôn từ Nam sử dụng, toàn là những câu chữ chợ búa, giang hồ, xã hội đen vào bậc hạng nặng mà tôi từng nghe… Tôi không thể tin nổi vào mắt mình, vào tai mình nữa…

Bằng chút kiến thức nông cạn, tôi nhanh chóng kết luận rằng: đã 4 năm trôi qua, Nam đã trở thành một người khác, thuộc dạng du côn du đãng, là một phần tử xấu trong trường học. Nam hoàn toàn khác với tôi- tuy ngờ nghệch khù khờ nhưng bù lại là rất ngoan ngoãn. Cho dù chúng tôi đã từng là những thiên thần trong trẻo của thời quá khứ thì bây giờ cũng không tránh khỏi những đổi thay…

Và thật đáng buồn là thời gian cứ trôi đi một cách vô tình và lãng phí trong nỗi buồn về tình bạn của tôi. Cho đến giữa năm lớp 10, Nam và tôi mới nói chuyện với nhau vài lần, nhắc lại những kỉ niệm ngày nhỏ, nhưng rời rạc và nhạt nhẽo. Bởi chúng tôi quá khác nhau. Và cũng bởi trong thâm tâm tôi không muốn xen vào cái thế giới mịt mù u mê tăm tối mà Nam đang đắm chìm. Tôi sợ gần mực mình sẽ bị đen mất! Thôi thà… không là bạn còn hơn! Tôi nhủ thầm như vậy!

Cho đến hôm họp phụ huynh cuối năm, mẹ tôi và mẹ Nam gặp lại nhau đã vô cùng bất ngờ và mừng rỡ (tôi không kể gì với mẹ về Nam, và chắc cậu ta cũng thế). Cách xa quê nhà hàng mấy chục cây số, lại có dịp gặp đồng hương, hai người tíu tít chuyện trò không dứt. Qua những lời mẹ Nam tâm sự với mẹ tôi, tôi mới thực sự thấu hiểu sự đổi thay của Nam và đau lòng ghê gớm!

Nhà Nam nghèo lắm, để trang trải cho hai anh em Nam ăn học, mẹ Nam đã phải hàng ngày chạy xe từ quê lên tận chợ Láng Hạ để buôn bán hoa quả. Tôi nghĩ đến quãng đường hàng ngày mẹ Nam phải đi mà rùng mình, đi sớm về muộn, ngày nắng không sao, ngày mưa gió, rét mướt thì thật khổ sở. Vất vả là thế mà lúc nào cũng thiếu trước hụt sau bởi ngoài việc nuôi con, mẹ Nam còn phải gánh thêm ông chồng vô tích sự. Bố Nam là một con nghiện nặng, không phải nghiện ma túy mà là nghiện cờ bạc, phải nói là mê cuồng. Bố Nam đã bán hết tài sản trong nhà, cầm cố xe máy và đồ đạc, vay nợ tứ tung để thỏa mãn thú vui cờ bạc. Những lúc không xoay được tiền, bố Nam sẵn sàng thượng cẳng chân hạ cẳng tay với mẹ con Nam. Cách đây nửa năm, bố Nam đã trốn khỏi nhà, bỏ lại ba mẹ con ngập trong đống nợ chồng chất mà ông để lại. Ngày nào 3 mẹ con cũng bị chủ nợ đến quấy rầy, đe dọa… Nam chán chường nên tuột dốc lúc nào không hay… Mẹ Nam cũng cho biết thêm, năm học tới đây sẽ chuyển trường cho Nam về quê ngoại vì mẹ Nam không còn đủ sức nuôi con ăn học được nữa, phải nhờ vào sự trợ giúp của họ hàng.

Lúc này, khi viết lại câu chuyện này, tôi tự trách mình rằng, bao nhiêu năm qua tôi làm bạn với Nam làm gì khi gia cảnh nhà bạn thế nào tôi cũng cũng không hề hay biết. Thế mà tôi đã vội phán xét, chỉ trích và cho rằng Nam không xứng đáng là bạn của mình. Để thay đổi thành người như hôm nay, Nam thật đáng trách, nhưng cũng thật đáng thương. Tôi là bạn, bạn đúng nghĩa, thì tôi phải có trách nhiệm giúp Nam tìm lại chính bản thân mình. Tôi biết điều đó không hề đơn giản. Người ta vẫn thường nói đi xuống dốc dễ dàng bao nhiêu thì việc bước từng bước để leo lên dốc lại khó khăn bấy nhiêu! Nhưng tôi tin chỉ cần quyết tâm, chỉ cần có đủ tình yêu thương và niềm tin, người ta có thể làm được tất cả. Nam ơi, cho tao xin lỗi nhé! Và tao hứa chắc chắn tao sẽ làm được một điều gì đó tốt đẹp cho mày!