Nguồn: Internet
I. CÁCH VIẾT ĐOẠN VĂN
1. Mở đoạn:
- Giới thiệu tác giả, tác phẩm/ đoạn trích, tình huống truyện( trực tiếp hoặc gián tiếp)
VD:
-Mở trực tiếp: Tác phẩm … của nhà văn ….đã ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc bởi những nét đặc sắc nghệ thuật trong đó không thể không nhắc đến tình huống truyện độc đáo và hấp dẫn.
- Mở gián tiếp: Nguyễn Minh Châu cho rằng: “Tình huống chính là thứ nước rửa ảnh làm nổi hình nổi sắc nhân vật, làm rõ tư tưởng nhà văn, là khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người”. Đọc truyện ngắn( tên truyện) của tác giả ( tên tác giả)ta sẽ thấy nhận định này hoàn toàn đúng. Qua tình huống truyện đặc sắc người đọc được chứng kiến một khoảnh khắc đặc biệt trong đời sống cũng như thấy rõ tư tưởng và tài năng của nhà văn.
2. Thân đoạn:
- Bước 1: Xác định tình huống truyện:
Trả lời các câu hỏi miêu tả tình huống: Đó là sự kiện đặc biệt gì? Xảy ra với ai? Ở
đâu? Khi nào?
- Bước 2: Nhận xét về đặc điểm, tính chất của tình huống:
Dùng các từ ngữ như: trớ trêu, éo le, cảm động, bất thường, bất ngờ, độc đáo, phi lý, nghịch lý, nhưng cũng rất hợp lý, tự nhiên, chân thực…
-Bước 3: Phân tích ý nghĩa của tình huống truyện
+ Với cốt truyện: thúc đẩy cốt truyện phát triển, tạo kịch tính, sự hấp dẫn, lôi cuốn
+ Với nhân vật: Khiến nhân vật bộc lộ rõ tâm trạng, tính cách, nhận thức
+ Với chủ đề, tư tưởng của tác phẩm: góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác
phẩm( giúp tác giả phản ánh điều gì, gửi gắm thông điệp gì)
- Bước 4: nhận xét về những yếu tố nghệ thuật góp phần khắc họa tình huống truyện( tình huống truyện được xây dựng nhờ ngôi kể, điểm nhìn, ngôn ngữ kể chuyện, các chi tiết tiêu biểu như thế nào)
3. Kết đoạn:
- Khẳng định tình huống góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm và tài năng của tác giả
- Rút ra thông điệp có ý nghĩa.
VD: Tình huống truyện đặc sắc đã góp phần khẳng định tài năng và bản lĩnh nghệ thuật của tác giả, đồng thời đem đến cho chúng ta những bài học sâu sắc quý giá về (…)
II. BÀI TẬP MINH HỌA
ĐỀ BÀI:
Viết một đoạn văn nghị luận( khoảng 200 chữ) phân tích tình huống truyện
trong tác phẩm “Bài học tuổi thơ”( Nguyễn Quang Sáng):
Thằng con tôi 11 tuổi, học lớp sáu. Qua mùa thi chuyển cấp, nhân một buổi chiều
cho con đi chơi mát, nó kể... Đang hỏi nó về chuyện thi cử, nó chợt hỏi lại tôi:
- Ba! Có bao giờ thấy có một bài luận văn nào điểm không không ba? Con số không
cô cho bự bằng quả trứng gà. Không phải cho bên lề, mà một vòng tròn giữa trang
giấy. Thiệt đó ba. Chuyện ngay trong lớp của con, chứ không phải con nghe kể đâu.
Tôi chưa kịp hỏi, nó tiếp:
- Còn thua ba nữa đó, ba. ít nhứt ba cũng được nửa điểm. Còn thằng bạn của con, con số không bự như quả trứng.
Thằng con tôi ngửa mặt cười, có lẽ nó thấy thú vị vì thời học trò của ba nó ít nhứt
cũng hơn được một đứa.Số là cách đây vài năm, có một nhà xuất bản gởi đến các nhà văn nhà thơ quen biết trong cả nước một câu hỏi, tôi còn nhớ đại ý, nhà văn nhà thơ thời thơ ấu học văn như thế nào, nhà xuất bản in thành sách "Nhà văn học văn". Đọc qua, nghe các nhà vănnhà thơ kể, tất nhiên là mỗi người có mỗi cuộc đời, mỗi người mỗi giọng văn, nhìn chung thì người nào, lúc còn đi học, cũng có khiếu văn, giỏi văn. Nếu không thì lấy gì làm cơ sở để sau này trở thành nhà văn? Rất lô-gích và rất là tự nhiên vậy. Duy chỉ có bài của tôi hơi khác, có gì như ngược lại. Tôi kể, hồi tôi học ở trường trung học Nguyễn Văn Tố (1948 - 1950), tôi là một học sinh trung bình, về môn văn không đến nỗi liệt vào loại kém, nhưng không có gì tỏ ra là người có khiếu văn chương. Và có một lần, bài luận văn của tôi chỉ được có một điểm trên hai mươi (1/20). Đó là kỷ niệm không quên trong đời học sinh của tôi, môn văn.
Khi con tôi đọc bài văn đó, con tôi hỏi:
- Sao bây giờ ba là nhà văn? Và bạn bè cũng hỏi như vậy. Tôi cũng đã tự lý giải về
mình, và lời giải cũng đã in vào sách rồi, xin không nhắc lại.
Tôi hỏi con tôi:
- Luận văn cô cho khó lắm hay sao mà bạn con bị không điểm.
- Luận văn cô cho "Trò hãy tả buổi làm việc ban đêm của bố".
- Con được mấy điểm?
- Con được sáu điểm.
- Con tả ba như thế nào?
- Thì ba làm việc làm sao thì con tả vậy.
- Mấy đứa khác, bạn của con?
Thằng con tôi như chợt nhớ, nó liến thoắng:
- A! Có một thằng ba nó không hề làm việc ban đêm mà nó cũng được sáu điểm đó
ba.
- Đêm ba nó làm gì?
- Nó nói, đêm ba nó toàn đi nhậu.
- Nó tả ba nó đi nhậu à?
- Dạ không phải. Ba nó làm việc ban ngày nhưng khi nó tả thì nó tả ba nó làm việc
ban đêm, ba hiểu chưa?
- Còn thằng bạn bị không điểm, nó tả như thế nào?
- Nó không tả không viết gì hết, nó nộp giấy trắng cho cô.
- Sao vậy?
Hôm trả lại bài cho lớp, cô gọi nó lên, cô giận lắm, ba. Cô hét: "Sao trò không làm
bài". Nó cúi đầu làm thinh. Cô lại hét to hơn: "Hả?". Nó cũng làm thinh. Tụi con ngồi
dưới, đứa nào cũng run.
- Nó là học trò loại " cá biệt" à?
- Không phải đâu ba, học trò tiên tiến đó ba.
- Sao nữa? Nó trả lời cô giáo như thế nào?
Nó cứ làm thinh. Tức quá, cô mới quất cây thước xuống bàn cái chát: "Sao trò không
làm bài?" Tới lúc đó nó mới nói: "Thưa cô, con không có ba". Nghe nó nói, hai con
mắt của cô con mở tròn như hai cái tô. Cô đứng sững như trời trồng vậy ba!
Tôi bỗng nhập vai là cô giáo. Tôi thấy mình ngã qụy xuống trước đứa học trò không có ba. Sau đó cô và cả lớp mới được biết, em mồ côi cha khi vừa mới lọt lòng mẹ. Ba em hy sinh trên chiến trường biên giới. Từ ấy, má em ở vậy, tần tảo nuôi con...
Có người hỏi em: "Sao mày không tả ba của đứa khác". Em không đáp, cúi đầu, hai
giọt nước mắt chảy dài xuống đôi má.
Chuyện của đứa học trò bị bài văn không điểm đã để lại trong tôi một nỗi đau. Em bị không điểm, nhưng với tôi, người viết văn là một bài học, bài học trung thực. Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt.
Giữa những dòng chữ bịa đặt và trang giấy trắng, tôi xin để trang giấy trắng
trung thực trên bàn viết.
(Mùa thu, 1990.)
BÀI THAM KHẢO
Nguyễn Minh Châu cho rằng: “Tình huống chính là thứ nước rửa ảnh làm nổi
hình nổi sắc nhân vật, làm rõ tư tưởng nhà văn, là khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người”. Đọc truyện ngắn “Bài học tuổi thơ” của Nguyễn Quang Sáng ta sẽ thấy nhận định này hoàn toàn đúng. Qua tình huống truyện đặc sắc người đọc được
chứng kiến một khoảnh khắc đặc biệt trong đời sống cũng như thấy rõ tư tưởng và tài năng của nhà văn. Tình huống truyện được xây dựng từ câu chuyện tưởng chừng rất nhỏ: trong giờ làm bài văn tả “buổi làm việc ban đêm của bố”, một cậu bé đã nộp tờ giấy trắng, em bị điểm 0. Lúc cô giáo trách phạt, hỏi lí do thì mới biết em không có cha- người cha đã hy sinh trên chiến trường biên giới khi em vừa chào đời. Sự việc diễn ra trong lớp học, giữa thầy trò và bạn bè không có cao trào kịch tính, nhưng lại đủ khiến người đọc nghẹn lòng. Đây là một tình huống cảm động, éo le mà chân thực, bởi đứa bé bị “điểm 0” không phải vì thiếu hiểu biết, mà vì em trung thực đến tận cùng với hoàn cảnh của mình. Tình huống ấy giúp cốt truyện trở nên giàu kịch tính cảm xúc, làm nổi bật tâm lý, nhân cách của cả cô giáo và cậu bé; đồng thời bộc lộ sâu sắc tư tưởng của Nguyễn Quang Sáng: “Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt, và trung thực luôn là giá trị cao nhất của con người”. Bằng ngôi kể thứ nhất điểm, nhìn từ nhân vật là 1 nhà văn từng trải, ngôn ngữ kể chuyện giản dị, tự nhiên và các chi tiết chân thực tình huống truyện đã hiên lên sắc nét. Tình huống truyện độc đáo này không chỉ thể hiện tài năng quan sát tinh tế và trái tim nhân hậu của nhà văn Nguyễn Quang Sáng mà còn gửi đến người đọc một bài học thấm thía: trong cuộc sống cũng như trong nghệ thuật, chỉ có sự chân thành và trung thực mới làm nên giá trị đích thực.
