REVIEW SÁCH

Đi tìm lẽ sống - Viktor Emil Frankl (Thanh Thảo dịch) 

"Đi tìm lẽ sống" – Khi con người không còn gì để mất, điều còn lại chính là ý nghĩa.

Hồ Hoàng Gia

30/03/2026 - 21:15'

Không phải ai sống cũng hiểu vì sao mình đang sống.

Có những cuốn sách không làm ta “thông minh hơn”, cũng không dạy ta cách thành công. Nhưng lại khiến ta phải dừng lại rất lâu sau khi đọc xong, không phải vì khó hiểu, mà vì quá thật.

Đi tìm lẽ sống của Viktor E. Frankl là một cuốn sách như thế.

Frankl là bác sĩ tâm thần người Áo, người sáng lập liệu pháp ý nghĩa - một trường phái tâm lý học cho rằng động lực sâu xa nhất của con người không phải là tìm kiếm hạnh phúc, mà là tìm kiếm ý nghĩa. Ông đã sống qua những năm tháng trong trại tập trung của phát xít Đức, chứng kiến cái chết, sự tàn nhẫn và cả những khoảnh khắc con người vươn lên giữa tuyệt vọng.

Và chính từ trải nghiệm đó, ông viết nên cuốn sách này không phải như một hồi ký về nỗi đau, mà như một cách lý giải: Vì sao con người vẫn có thể tiếp tục sống, ngay cả khi mọi thứ gần như đã bị lấy đi.

Cuốn sách không bắt đầu bằng lý thuyết.

Nó bắt đầu từ một nơi mà con người bị tước đi gần như tất cả: Tự do, tài sản, danh tính, và cả nhân phẩm.

Trong những trại tập trung khắc nghiệt, nơi ranh giới giữa sống và chết đôi khi chỉ cách nhau một ý nghĩ, Frankl không viết để kể khổ. Ông quan sát con người trong hoàn cảnh tận cùng của tuyệt vọng, để tìm ra điều gì khiến họ vẫn tiếp tục tồn tại.

Và điều ông tìm thấy không phải là sức mạnh thể chất.

Cũng không phải là may mắn.

Mà là ý nghĩa.

Chúng ta thường nghĩ rằng con người cần hạnh phúc để sống.

Nhưng Frankl cho thấy một điều gần như ngược lại: Con người có thể chịu đựng gần như mọi thứ, nếu họ biết vì sao mình phải chịu đựng.

Một người còn giữ trong mình một lý do để sống, dù nhỏ bé đến đâu, vẫn có thể bước tiếp qua những ngày tăm tối nhất. Ngược lại, khi mất đi ý nghĩa, con người không chỉ mất phương hướng, mà còn dần mất đi chính mình.

Tôi nhớ mãi một chi tiết nhỏ trong sách.

Frankl kể về một người bạn tù là một nhà soạn nhạc. Trong hoàn cảnh không giấy, không bút, không nhạc cụ, người ấy vẫn kiên trì “soạn” từng nốt nhạc trong đầu, giữ cho tác phẩm của mình tiếp tục tồn tại qua từng ngày khắc nghiệt.

Anh ấy không biết liệu có ngày nào được thoát ra để viết nó xuống.

Nhưng chỉ cần bản nhạc ấy còn trong tâm trí, anh ấy vẫn còn một lý do để tiếp tục sống.

Câu chuyện ấy khiến tôi nghĩ rất lâu.

Có những thứ, nếu ta thật sự muốn giữ, sẽ không ai có thể lấy đi được, trừ khi chính ta buông bỏ trước.

Điều khiến cuốn sách này ám ảnh không nằm ở những gì được kể. Mà ở những gì nó buộc ta phải tự hỏi.

Chúng ta vẫn thường than phiền về áp lực, về mệt mỏi, về những điều chưa như ý.

Nhưng liệu những điều đó thực sự đến từ hoàn cảnh?

Hay đến từ việc ta chưa tìm thấy một lý do đủ lớn để kiên trì?

Ta sống, nhưng có đang sống vì điều gì không?

Frankl không phủ nhận đau khổ.

Ông không nói rằng cuộc sống sẽ dễ dàng hơn nếu ta suy nghĩ tích cực.

Ngược lại, ông nhìn thẳng vào một sự thật: Đau khổ là điều không thể tránh khỏi của đời sống.

Nhưng chính cách ta đối diện với nó mới quyết định ta trở thành ai.

Có những người bị hoàn cảnh vùi dập, và gục ngã.

Nhưng cũng có những người, ngay trong hoàn cảnh ấy, vẫn giữ được lòng nhân hậu, vẫn lựa chọn sống tử tế, vẫn giữ lại một phần nhân tính cho riêng mình.

Và đó không phải là điều ngẫu nhiên.

Đó là lựa chọn.

Một trong những điều sâu sắc nhất mà cuốn sách mang lại chính là nhận thức rằng: Con người không hoàn toàn bị quyết định bởi hoàn cảnh.

Giữa kích thích và phản ứng, luôn tồn tại một khoảng lặng, đó là nơi ta có quyền lựa chọn cách mình đáp lại.

Khoảng lặng ấy rất nhỏ.

Nhưng chính nó, trong những lúc tưởng chừng không còn gì để lựa chọn, lại là nơi định nghĩa phẩm giá của một con người.

Đọc Đi tìm lẽ sống, ta không tìm thấy những lời khuyên dễ chịu.

Nhưng ta tìm thấy một điều còn quan trọng hơn: một cách nhìn khác về cuộc sống.

Ta bắt đầu hiểu rằng, hạnh phúc không phải là đích đến.

Sự thoải mái không phải là mục tiêu.

Mà điều quan trọng nhất là: Ta có đang sống một cuộc đời có ý nghĩa với chính mình hay không?.

Có thể, chúng ta không phải đối mặt với những hoàn cảnh khắc nghiệt như Frankl từng trải qua.

Nhưng mỗi người đều có những “trại tập trung” của riêng mình, những áp lực, những mất mát, những giai đoạn lạc lối.

Và trong những lúc như thế, câu hỏi quan trọng nhất không phải là: “Tại sao điều này lại xảy ra với mình?”

Mà là: "Mình sẽ chọn trở thành ai sau tất cả những điều này?”

Đi tìm lẽ sống không khiến bạn mạnh mẽ hơn ngay lập tức.

Nhưng nó khiến bạn không còn yếu đuối theo cách cũ nữa.

Bởi khi đã hiểu rằng cuộc sống luôn có thể có ý nghĩa - ngay cả trong đau khổ, bạn sẽ không còn nhìn khó khăn như một điều cần né tránh, mà như một phần tất yếu của hành trình trưởng thành.

Và có lẽ, điều đọng lại lớn nhất sau khi gấp lại cuốn sách không phải là một bài học cụ thể.

Mà là một nhận ra: Ý nghĩa không phải là thứ ta tìm thấy khi cuộc sống trở nên dễ dàng.

Mà là thứ ta buộc phải tạo ra khi mọi thứ trở nên quá khó khăn để tiếp tục.