Phân tích văn học

TÔI ĐI HỌC - Thanh Tịnh

Thực hiện bài viết: Hồ Hoàng Gia

20/03/2026 - 20:20'

  Trong dòng chảy của văn học Việt Nam, có những tác phẩm không cần đến những tình tiết hay cốt truyện gay cấn mà vẫn có sức lay động lòng người bằng chính sự chân thành và tinh tế trong cảm xúc. Có thể là về tình yêu, gia đình, cuộc sống, nhưng chủ đề “Tuổi thơ học trò” vẫn luôn là chủ đề được các bạn học sinh quan tâm nhất. Truyện ngắn Tôi đi học của Thanh Tịnh là một tác phẩm như vậy. “Cha đẻ” của tác phẩm là người thợ dệt ngôn từ Thanh Tịnh, tên khai sinh là Trần Văn Ninh, Ông sinh năm 1911, mất năm 1988. Trước năm 1946, ông vừa dạy học vừa sáng tác và thử sức ở nhiều thể loại như thơ, truyện dài, bút ký… nhưng thành công rực rỡ nhất vẫn là truyện ngắn. Văn chương của Thanh Tịnh mang đậm chất trữ tình, nhẹ nhàng mà sâu lắng. Tôi đi học chính là minh chứng tiêu biểu, ghi lại những rung động trong trẻo và thiêng liêng của buổi tựu trường đầu tiên trong đời mỗi con người.

  Khúc dạo đầu của tác phẩm là dòng hồi tưởng đầy chất thơ của nhân vật “tôi” về ngày đầu tiên đi học. Khung cảnh cuối thu hiện lên với những hình ảnh quen thuộc như lá rụng, mây bàng bạc, không gian dường như cũng nhuốm màu hoài niệm. Chính bối cảnh ấy đã khơi gợi cảm xúc bâng khuâng, xao xuyến trong lòng nhân vật. Từ đó, “tôi” nhận ra mình có sự thay đổi, vô thức nhận ra bản thân không còn là đứa trẻ vô tư như trước mà bắt đầu ý thức được sự trưởng thành. Những cảm xúc mới mẻ, vừa háo hức, vừa lo lắng, bồi hồi, đã được tác giả diễn tả một cách tinh tế, khiến người đọc như sống lại những kỉ niệm của chính mình.

Hình ảnh người mẹ xuất hiện trong tác phẩm mang đến một điểm tựa ấm áp cho nhân vật “tôi”. Cử chỉ nắm tay nhẹ nhàng, ánh mắt trìu mến của mẹ không chỉ thể hiện tình yêu thương mà còn tiếp thêm sự tự tin cho con trong bước ngoặt quan trọng của cuộc đời. Tình mẫu tử hiện lên giản dị nhưng sâu sắc, làm nổi bật không khí êm đềm, đầy xúc cảm của ngày tựu trường.

Khi đến sân trường, cảm xúc của nhân vật “tôi” có sự chuyển biến rõ rệt. Không gian đông vui, náo nhiệt với những học trò nhỏ khiến “tôi” trở nên bỡ ngỡ, rụt rè. Hình ảnh những đứa trẻ như “chim non đứng bên bờ tổ” là một so sánh giàu sức gợi, diễn tả chân thực tâm trạng vừa háo hức vừa sợ sệt của các em. Đặc biệt, khoảnh khắc bước vào lớp học, ngồi vào chỗ, cầm quyển vở mới và nghe thầy giáo gọi tên đã trở thành dấu ấn khó quên của các bạn. Đó không chỉ là một kỉ niệm cá nhân mà còn là bước ngoặt đánh dấu sự trưởng thành, mở ra một hành trình mới trong cuộc đời mỗi con người.

Không chỉ thành công về nội dung, Tôi đi học còn nổi bật về nghệ thuật. Tác giả lựa chọn ngôi kể thứ nhất, giúp câu chuyện trở nên chân thực và giàu cảm xúc. Giọng văn nhẹ nhàng, trong sáng, kết hợp với những hình ảnh giàu chất thơ đã tạo nên một không gian nghệ thuật đầy sức gợi. Đặc biệt, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật rất tinh tế, phù hợp với lứa tuổi học trò, góp phần làm nên sức hấp dẫn lâu bền của tác phẩm.

  Suy cho cùng có thể nói, Tôi đi học không chỉ là câu chuyện về một ngày đến trường mà còn là bản nhạc du dương dịu dàng về tuổi thơ, về những rung động đầu đời trong sáng và đáng trân trọng. Tác phẩm giúp người đọc nhận ra rằng, trong hành trình trưởng thành, những kỉ niệm giản dị nhất lại chính là những điều thiêng liêng và đáng nhớ nhất. Vì vậy hãy luôn trân trọng những phút giây khi ta còn có thể, bạn nhé.

Hồ Hoàng Gia