ĐỀ BÀI
***
ĐỌC HIỂU (6 ĐIỂM - Mỗi câu 0,3 điểm)
MẸ TÔI
Tôi có người bạn nhỏ, tên cậu ấy là Lâm. Nhà Lâm đông anh em, nên mọi thứ so với bạn bè không thể nào bằng được. Bạn khác mất chiếc bút máy, thì lập tức bố mẹ đã mua cho chiếc mới ngay. Với Lâm thì không. Cái bút bi mà cậu ấy đang viết từ mấy tháng nay, chỉ thay ruột, còn cái vỏ vẫn tốt. Lâm còn biết chữa khi bút bị tắc mực. Tôi có hỏi sao cậu ấy cẩn thận, tiết kiệm thế? Lâm trả lời:
- Nhà tớ nghèo, mà mẹ tớ lại không được khỏe.
Tôi nghe, vừa quý vừa thương cậu ấy. Hồi đầu năm học, tôi có cho Lâm vay hơn chục nghìn để mua sách giáo khoa. Vì trong buổi nộp tiền, Lâm không có đủ, tôi đã đưa cho Lâm số tiền mua sách hãy còn thừa. Về nhà, tôi nói lại cho mẹ tôi biết. Mẹ mắng:
- Ngày mai, phải đi đòi về. Hay là tiêu bậy rồi?
Tôi biết đến mai, Lâm chưa thể trả và cũng không muốn mẹ tôi hiểu lầm về tôi và Lâm. Miệng thì “vâng”, nhưng trong lòng, tôi lo lắm.
Hôm sau, mẹ tôi hỏi, tôi thưa là Lâm chưa có. Mẹ tôi không vui, và tôi cũng băn khoăn, không biết làm thế nào. May sao, ba ngày sau, Lâm mang tiền đến trả đúng vào lúc mẹ tôi có nhà. Cậu ấy hai tay cầm tiền, thưa với mẹ tôi:
- Thưa bác, hôm nọ cháu thiếu tiền mua sách nên …
Mẹ tôi mỉm cười nhìn Lâm đăm đăm rồi bất chợt hỏi:
- Ai vá áo cho cháu đấy?
Lâm có vẻ ngượng. Tận lúc ấy tôi mới nhìn thấy miếng vá ở vai áo bạn tôi. Màu vải của mụn vá khác với màu vải của áo. Lâm khẽ thưa:
- Cháu …vá lấy đấy ạ!
Mẹ tôi âu yếm bảo Lâm:
- Cháu cởi áo ra, - bà quay về phía tôi. - Con lấy áo của con cho bạn mặc tạm kẻo lạnh …
Nói rồi mẹ tôi đứng lên mở ngăn kéo đựng đồ khâu, lấy kim chỉ và chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm, vá lại áo cho nó. Vá xong, mẹ vừa cắn chỉ vừa nhìn Lâm:
- Chắc mẹ cháu bận lắm, hay mẹ cháu ở xa?
Lâm hơi cúi đầu:
- Vâng. Mẹ cháu bận lắm, mà các em cháu thì còn nhỏ ạ!
- Cháu là lớn nhất?
- Vâng ạ!
Lúc Lâm đã ra về, mẹ tôi mới bảo tôi:
- Bạn con là một đứa con biết thương mẹ và ngoan. Hôm nọ mà mẹ biết, mẹ đã không mắng con.
Tôi liền thưa rõ ý định của tôi:
- Con đã định để dành tiền rồi trả lại tiền của mẹ thay cho cậu ấy, nhưng cậu ấy không chịu. Cậu ấy bảo: “Đã vay là phải trả. Nếu không cậu sẽ bị mẹ cậu mắng.”
Mẹ tôi im lặng. Một lát, người bảo:
- Thỉnh thoảng, con rủ bạn ấy sang nhà ta chơi và học bài với nhau cho vui …
Tôi ôm lấy mẹ, nóng cả mắt. Nước mắt chỉ chực trào ra vì sung sướng.
(Phong Thư - https://www.hohoanggia.io.vn/2026/08/mot-so-truyen-ngan-lien-quan-en-chu-e.html#3-Me-Toi-Phong-Thu)
----------
Câu 1: Văn bản trên thuộc thể loại nào?
Câu 2: Câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy? Người kể chuyện xưng là gì?
Câu 3: Kể tên các nhân vật xuất hiện trong văn bản.
Câu 4: Theo lời kể của nhân vật "tôi", khi chiếc bút bi đang viết bị hết mực hoặc tắc mực, Lâm đã làm gì?
Câu 5: Đầu năm học, nhân vật "tôi" đã cho Lâm vay số tiền còn thừa của mình để làm gì?
Câu 6: Tìm ít nhất 2 từ láy chỉ thái độ, trạng thái hoặc cảm xúc của các nhân vật có trong văn bản.
Câu 7: Khi nhìn thấy mụn vá trên vai áo của Lâm, mẹ của "tôi" đã có hành động gì?
Câu 8: Lâm đã giải thích lý do vì sao cậu phải tự vá áo cho mình như thế nào?
Câu 9: Nêu nội dung chính của đoạn trích trên.
Câu 10: Vì sao lúc đầu mẹ của nhân vật "tôi" lại mắng và bắt "tôi" ngày mai phải đi đòi lại tiền ngay?
Câu 11: Vì sao nhân vật "tôi" lại cảm thấy "lo lắm" khi miệng thì vâng lời mẹ đi đòi tiền?
Câu 12: Khi nói chuyện với người lớn (mẹ của "tôi"), hành động và lời nói của Lâm thể hiện cậu là một đứa trẻ có đặc điểm gì?
Câu 13: Chi tiết người mẹ "chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm" để vá lại cho thấy bà là người như thế nào?
Câu 14: Việc Lâm kiên quyết từ chối để bạn trả tiền thay mình ("Đã vay là phải trả. Nếu không cậu sẽ bị mẹ cậu mắng") bộc lộ phẩm chất đáng quý nào ở Lâm?
Câu 15: Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn sau và nêu tác dụng: "Mẹ tôi mỉm cười nhìn Lâm đăm đăm..."
Câu 16: Theo em, giọt nước mắt của nhân vật "tôi" ở cuối truyện ("Nước mắt chỉ chực trào ra vì sung sướng") mang ý nghĩa gì?
Câu 17: Qua văn bản trên, em hãy chỉ ra 2 chủ đề lớn (trong số 5 chủ đề đã được định hướng ôn tập) được tác giả thể hiện sâu sắc nhất.
Câu 18: Từ nhân vật Lâm, em rút ra được bài học gì cho bản thân khi đứng trước những khó khăn, thiếu thốn trong cuộc sống?
Câu 19: Thái độ của người mẹ thay đổi từ "mắng" sang "âu yếm, vá áo cho Lâm" gợi cho em suy nghĩ gì về cách đánh giá một con người hay một sự việc?
Câu 20: Nếu em là nhân vật "tôi", em sẽ làm gì để tiếp tục giúp đỡ một người bạn có hoàn cảnh khó khăn và có lòng tự trọng cao như Lâm, sao cho bạn không cảm thấy bị thương hại?
VIẾT (4 ĐIỂM)
Câu 1 (0,5 điểm): Viết đoạn văn ngắn (khoảng 10 dòng) ghi lại cảm xúc về một bài thơ có yếu tố tự sự và miêu tả?
Câu 2 (3,5 điểm): “Tuổi trẻ giống như một cơn mưa rào, cho dù bị cảm, vẫn muốn quay lại để
được ướt mưa thêm một lần nữa.” (Trích “You are apple of my eyes”). Một câu nói thật đáng để suy ngẫm về tuổi trẻ. Từ câu nói ấy hãy viết một bài văn kể lại một trải nghiệm đáng nhớ của bản thân em.
---HẾT---
ĐÁP ÁN GỢI Ý
I. Đọc hiểu
Câu 1: Xác định thể loại của văn bản trên.
(Gợi ý: Truyện ngắn).
Câu 2: Câu chuyện được kể theo ngôi thứ mấy? Người kể chuyện xưng là gì?
(Gợi ý: Ngôi thứ nhất, xưng "tôi").
Câu 3: Kể tên các nhân vật xuất hiện trong văn bản.
(Gợi ý: Nhân vật "tôi", Lâm, và mẹ của "tôi").
Câu 4: Theo lời kể của nhân vật "tôi", khi chiếc bút bi đang viết bị hết mực hoặc tắc mực, Lâm đã làm gì?
(Gợi ý: Chỉ thay ruột, giữ lại vỏ; biết cách chữa khi bút bị tắc mực).
Câu 5: Đầu năm học, nhân vật "tôi" đã cho Lâm vay số tiền còn thừa của mình để làm gì?
(Gợi ý: Để Lâm mua đủ sách giáo khoa).
Câu 6: Tìm ít nhất 2 từ láy chỉ thái độ, trạng thái hoặc cảm xúc của các nhân vật có trong văn bản.
(Gợi ý: Băn khoăn, đăm đăm, sung sướng).
Câu 7: Khi nhìn thấy mụn vá trên vai áo của Lâm, mẹ của "tôi" đã có hành động gì?
(Gợi ý: Bảo "tôi" lấy áo cho bạn mặc tạm, mở ngăn kéo lấy kim chỉ, chọn mụn vải giống màu áo của Lâm và khâu vá lại cho cậu bé).
Câu 8: Lâm đã giải thích lý do vì sao cậu phải tự vá áo cho mình như thế nào?
(Gợi ý: Vì mẹ Lâm rất bận, các em còn nhỏ và Lâm là con lớn nhất trong nhà).
Câu 9: Nêu nội dung chính của đoạn trích trên.
(Gợi ý: Câu chuyện kể về tình bạn chân thành giữa "tôi" và Lâm, cùng với sự thấu hiểu, bao dung đầy tình yêu thương của người mẹ dành cho cậu bé nghèo giàu lòng tự trọng).
Câu 10: Vì sao lúc đầu mẹ của nhân vật "tôi" lại mắng và bắt "tôi" ngày mai phải đi đòi lại tiền ngay?
(Gợi ý: Vì mẹ hiểu lầm, lo lắng việc hai đứa trẻ chưa biết giữ tiền, có thể đã đem tiêu bậy bạ).
Câu 11: Vì sao nhân vật "tôi" lại cảm thấy "lo lắm" khi miệng thì vâng lời mẹ đi đòi tiền?
(Gợi ý: Vì "tôi" biết hoàn cảnh của bạn chưa có tiền trả ngay, đồng thời không muốn mẹ hiểu lầm về tình bạn của mình và Lâm).
Câu 12: Khi nói chuyện với người lớn (mẹ của "tôi"), hành động và lời nói của Lâm thể hiện cậu là một đứa trẻ có đặc điểm gì?
(Gợi ý: Lễ phép, ngoan ngoãn, chân thành và tôn trọng người lớn).
Câu 13: Chi tiết người mẹ "chọn mụn vải giống với màu vải áo của Lâm" để vá lại cho thấy bà là người như thế nào?
(Gợi ý: Là người phụ nữ khéo léo, tinh tế, giàu lòng nhân hậu, quan tâm và rất biết cách giữ gìn lòng tự trọng cho một đứa trẻ nghèo).
Câu 14: Việc Lâm kiên quyết từ chối để bạn trả tiền thay mình ("Đã vay là phải trả. Nếu không cậu sẽ bị mẹ cậu mắng") bộc lộ phẩm chất đáng quý nào ở Lâm?
(Gợi ý: Sự sòng phẳng, lòng tự trọng cao, trung thực và biết suy nghĩ, quan tâm đến bạn).
Câu 15: Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn sau và nêu tác dụng: "Mẹ tôi mỉm cười nhìn Lâm đăm đăm..."
(Gợi ý: Từ láy "đăm đăm". Tác dụng: Gợi tả ánh nhìn tập trung, chú ý sâu sắc của người mẹ, qua đó thể hiện sự ngạc nhiên xen lẫn niềm thương cảm khi bà nhận ra hoàn cảnh của Lâm).
Câu 16: Theo em, giọt nước mắt của nhân vật "tôi" ở cuối truyện ("Nước mắt chỉ chực trào ra vì sung sướng") mang ý nghĩa gì?
(Gợi ý: Là giọt nước mắt hạnh phúc vì tình bạn được mẹ thấu hiểu, ủng hộ; đồng thời xúc động trước tấm lòng nhân hậu, bao dung của mẹ).
Câu 17: Qua văn bản trên, em hãy chỉ ra 2 chủ đề lớn (trong số 5 chủ đề đã được định hướng ôn tập) được tác giả thể hiện sâu sắc nhất.
(Gợi ý: Chủ đề về "Tình bạn" và "Tình cảm gia đình/Sự thấu hiểu yêu thương con người").
Câu 18: Từ nhân vật Lâm, em rút ra được bài học gì cho bản thân khi đứng trước những khó khăn, thiếu thốn trong cuộc sống?
(Gợi ý: Dù hoàn cảnh có khó khăn, thiếu thốn cũng không được ỷ lại; cần giữ vững lòng tự trọng, sự trung thực, biết san sẻ gánh nặng với gia đình và giữ chữ tín với bạn bè).
Câu 19: Thái độ của người mẹ thay đổi từ "mắng" sang "âu yếm, vá áo cho Lâm" gợi cho em suy nghĩ gì về cách đánh giá một con người hay một sự việc?
(Gợi ý: Không nên vội vàng đánh giá hay kết luận khi chưa tìm hiểu rõ ngọn ngành. Cần biết quan sát, lắng nghe và nhìn nhận bằng sự bao dung, tình yêu thương).
Câu 20: Nếu em là nhân vật "tôi", em sẽ làm gì để tiếp tục giúp đỡ một người bạn có hoàn cảnh khó khăn và có lòng tự trọng cao như Lâm, sao cho bạn không cảm thấy bị thương hại?
(Gợi ý: Rủ bạn học nhóm chung để cùng tiến bộ; chia sẻ tài liệu học tập; tặng bạn đồ dùng học tập nhân dịp sinh nhật/lễ như một món quà tình bạn; luôn giữ thái độ tôn trọng, không khoe khoang sự giàu có trước mặt bạn...).
II. Viết
Câu 1:
Đọc bài thơ "Lượm" của nhà thơ Tố Hữu, trong lòng tôi trào dâng những cảm xúc nghẹn ngào xen lẫn niềm tự hào sâu sắc. Bằng sự kết hợp khéo léo giữa yếu tố tự sự – kể lại hành trình làm nhiệm vụ liên lạc đầy hiểm nguy – và yếu tố miêu tả, tác giả đã khắc họa thành công hình ảnh chú bé loắt choắt, nhanh nhẹn với chiếc xắc cốt nhỏ trên lưng. Từng vần thơ như những thước phim quay chậm, dẫn dắt người đọc đi từ sự thích thú trước dáng điệu hồn nhiên, nhí nhảnh của Lượm khi nhảy chân sáo trên đường ra trận, đến nỗi xót xa, bàng hoàng khi em anh dũng ngã xuống giữa cánh đồng lúa chín. Hình ảnh dòng máu đỏ tươi thấm vào đất mẹ không làm Lượm biến mất, mà hóa thân em thành một biểu tượng bất diệt của lòng yêu nước. Qua đó, bài thơ không chỉ để lại trong tôi niềm tiếc thương vô hạn mà còn là khúc tráng ca khơi dậy lòng biết ơn về những người anh hùng tuổi nhỏ chí lớn.
Câu 2:
“Tuổi trẻ giống như một cơn mưa rào, cho dù bị cảm, vẫn muốn quay lại để được ướt mưa thêm một lần nữa.” Có lẽ, bất cứ ai khi đi qua những tháng năm rực rỡ nhất của đời người cũng đều cất giấu cho mình một "cơn mưa rào" như thế. Với một cậu học trò 12 tuổi như tôi, cơn mưa rào ấy không chỉ là một ẩn dụ về tuổi trẻ, mà nó là một cơn mưa mùa hạ có thật – một kỉ niệm lấm lem bùn đất nhưng vô giá mà tôi từng trải qua cùng gia đình.
Tôi vẫn nhớ như in buổi chiều mùa hè năm ấy. Trời Cà Mau đang trong xanh bỗng nhiên chuyển mây đen kịt, gió cuốn tung những đám lá khô ven đường. Lúc đó, tôi và em trai Thái Phú đang mải mê hì hục bắt dế mèn ngoài bãi đất trống gần con sông quê. Mưa ập xuống nhanh và nặng hạt đến mức hai anh em không kịp chạy về nhà. Thay vì vội vã tìm chỗ trú, sự hiếu động của những đứa trẻ đã giữ chân chúng tôi lại. Tôi kéo tay Thái Phú, hai anh em quyết định ùa ra giữa khoảng sân rộng để tắm mưa.
Những hạt mưa mát lạnh đập vào da thịt xua tan đi cái nóng oi ả của ngày hè. Chúng tôi rượt đuổi nhau, trượt ngã trên những vũng bùn lầy nhão nhoét dọc bờ sông, cả người ướt sũng và lấm lem như hai chú tò he đất. Tiếng cười giòn giã của hai anh em vang vọng, đan xen cùng tiếng mưa rơi lộp bộp trên những tàu lá chuối, tạo nên một bản hòa tấu mùa hè trong trẻo và hồn nhiên nhất. Khoảnh khắc ấy, dường như mọi điểm số, bài vở hay những áp lực thường ngày đều bị dòng nước gột rửa sạch sẽ, chỉ còn lại niềm vui sướng nguyên sơ của tuổi thơ.
Tất nhiên, "cơn mưa rào" nào cũng có giá của nó. Ngay tối hôm đó, cả tôi và Phú đều nằm co ro vì cảm lạnh. Chú Út phải đội mưa chạy xe lên tiệm thuốc trên thị trấn, còn mẹ thì vừa nấu cháo hành tía tô, vừa mắng yêu hai anh em vì cái tội nghịch dại. Dù đầu đau nhức và mũi thì sụt sịt, nhưng khi nhìn sang giường bên cạnh thấy em trai đang nhe răng cười, tôi lại thấy khoảnh khắc ấy thật đáng giá.
Giờ đây, khi đã lớn hơn và bận rộn với những trang sách vở, tôi hiếm khi có dịp được tắm mưa như ngày trước. Thế nhưng, câu nói trong “You are the apple of my eye” lại một lần nữa đánh thức mảnh kí ức tuyệt đẹp ấy. Tuổi trẻ và những trải nghiệm bồng bột đôi khi mang lại cho ta những "cơn cảm lạnh" của sự vấp ngã hay ốm đau, nhưng những bài học và niềm vui mà nó mang lại thì đi theo ta suốt đời. Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẵn sàng đánh đổi một cơn cảm mạo để được tắm mình trong cơn mưa tuổi trẻ ấy thêm một lần nữa.
